10. jan, 2016

Hoffmann's bedrijfsrecherche

Jarenlang werd ik op weg naar mijn werk om acht uur 's morgens via de autoradio toegesproken door een strenge meneer die stelde:

"Vertrouwen is goed, Hoffmann is beter".

De kracht van de boodschap zat zonder twijfel in de herhaling.

Op kantoor kreeg ik een kwartier later al te maken met de vruchten van de inspanningen van deze meneer. Wie bij grote organisaties werkt, kent ze wel: dikke protocollen over wat je wel en niet mag, over wat je moet en vooral wat je moet laten. Als een organisatie maar groot genoeg is, gaan de afdelingen die dergelijke stukken opstellen vanzelf geloven dat in elke werknemer een potentiële fraudeur schuilt. En die mistroostigheid c.q. dat wantrouwen stralen de stukken dan ook uit. Dat heeft geen prettige gevoelstemperatuur. Nee, dan houden we ons maar liever bezig met sjoemelsoftware. Fraude bestrijdt je niet met papier of van achter je bureau. Fraudebestrijding en oplichting zijn meer. Bewustwording bijvoorbeeld. Opleiding en opheldering. Dus niet denken, zoiets gebeurt bij ons niet. Ja, ook bij u kan zoiets gebeuren. Het kan overal gebeuren: op kantoor, bij een bank, in uw computer, in de winkel, in uw straat .... zelfs in uw eigen familie!

Het gevaarlijkste zijn niet de onwaarschijnlijke risico's, zoals dijkdoorbraken of vliegtuigcrashes, maar de niet-vermoede, onomkeerbare risico's. The unknown unknown. Als we bijvoorbeeld kijken naar de constructieve veiligheid van bouwconstructies dan weten we van de meeste bouwfouten zo langzamerhand wel waar, wanneer en waardoor ze kunnen voorkomen. Ondeskundigheid en slechte communicatie zijn belangrijke oorzaken. Lang niet altijd gaat het om geld of persoonlijk gewin. We weten welke fouten fataal kunnen zijn of niet-reparabel. Daar besteden we extra zorg aan. Bekende risico's worden met bekende maatregelen bestreden. Kwaliteitszorg heet dat. Vervelend genoeg zijn het de onbekende risico's die vaak de grootste gevolgen hebben; een bankmedewerker met een iets te grote procuratie, een tsunami die het koelsysteem van een kerncentrale uitschakelt of zelfmoordpiloten die een vliegtuig als wapen gebruiken. OK, vroeger heetten die mensen kamikazepiloten, maar die vlogen wel in opdracht van een bekende, vijandige regering. En waren alléén.

Een beetje fraudeur of oplichter zal het dus zoeken in een hoek waar mensen geen risico's verwachten, waar de opbrengsten groot zijn en de kans om te worden ontdekt klein. Je verwacht niet dat je eigen bank je oplicht. Daarom circuleren er ook zoveel valse mailtjes van banken met het verzoek om je bankgegevens even te actualiseren. Een bedrijf mag in stilte denken dat jij als werknemer een potentiële crimineel bent, de omgekeerde houding wordt in het algemeen niet gewaardeerd. Als je er vanuit moet gaan dat je door je eigen familie wordt belazerd, kan je die familie beter maar meteen naar het grofvuil brengen. 

Door de verwikkelingen van het afgelopen jaar is mijn early warning system behoorlijk scherper afgesteld. Ik ben ronduit wantrouwig geworden als mensen dingen beweren die niet gestaafd zijn of kunnen/mogen worden. Vooral in dat laatste geval gaan mijn lampen snel op oranje. Is er sprake van mogelijk geldelijk gewin dan is mijn alertheid geactiveerd. Zijn de gevolgen van een handeling onomkeerbaar dan wil ik een adempauze. Ja, er zal ook wel eens een vals alarm tussen zitten. "Vertrouwen is goed, Hoffmann is beter", denk ik dan maar.   

De paradox is wel dat je door het schenken van vertrouwen juist sociaal kapitaal kunt opbouwen. De grote meerderheid van de mensheid is daar gevoelig voor en zal dat kapitaal niet snel willen verkwanselen. Menselijk contact en sociale controle zijn dus heel belangrijke preventie- en correctiemechanismen. Helaas is er ook een gewetenloze minderheid die zich daar om voor hen moverende redenen weinig aan gelegen laat liggen. Die foute redenen kunnen divers zijn: jaloezie, schulden, wrok, manipulatief gedrag, geestesziekte of gewoon chantabel zijn. Willem Holleeder kent het hele repertoire. Het is de kunst om die minderheid op tijd te herkennen en passende maatregelen te nemen, want die minderheid blijkt groter en destructiever dan we geneigd zijn te geloven en zit ook niet altijd achter de horizon. Dit was voor mij de belangrijkste les van 2015, de harde les van de firma Hoffmann Bedrijfsrecherche.