25. dec, 2016

Ochlocratie

 

Ik kende het ochlocratie woord niet. Sterker nog, ik had die lettercombinatie tot vanmorgen nog nooit op mijn netvlies gehad. Toch bestaat het woord ὀχλοκρατία al meer dan 2.000 jaar. Ik kwam het woord tegen in de avondeditie van "Der Standard", voor wie het niet weet, dat is de Oostenrijkse kwaliteitskrant. In het Duits kan het worden vertaald met Pöbelherrschaft. Onthoud: "Pöbel is etymologisch verwant aan "peuple" - het volk, maar dan wel in de pejoratieve (negatieve) betekenis. Het woord is "uitgevonden" door de Griekse militair en politicus Polybius (203 v.Chr. - 120 v.Chr.).

Het werk waar Polybius lang geleden bekend mee werd, wereldberoemd bestond in die dagen nog niet, is een verhandeling over de opgang van het Romeinse Rijk vanaf de Tweede Punische oorlog (128 v.Chr. - 201 v.Chr.) tot aan de verwoesting van Carthago (146 v.Chr.) genaamd "Historiën". Met dit werk wilde hij aantonen dat de Romeinse staatsvorm, zijnde een mengeling van oligarchie, monarchie en democratie, de beste is. In hedendaagse termen: Poetin, Willem-Alexander en Merkel op één stoel.

Een kwaliteitskrant is er natuurlijk niet om ons aan de wijsheden van de oude Grieken te herinneren. Dit was bedoeld als een bruggetje naar Donald Trump. Samuel Huntington en Francis Fukuyama zagen na de val van de muur het einde van de geschiedenis en een clash van beschavingen. Het lijkt anders te gaan lopen. Niet de islamitische baardmannen, maar de ontevreden witte mannen nemen de macht over. Voorlopig alleen in de Verenigde Staten. Maar we hoeven de Atlantische Oceaan niet over om te zien wat er in het UK, in Hongarije, Polen, Frankrijk, Duitsland en Nederland aan de hand is.

Het is niet de eerste keer in de geschiedenis dat zoiets plaatsvindt. We hoeven maar te denken aan het lot van Lodewijk XIV, de Romanovs, Ceauscescu, aan Hindenburg, Batista en Caetano of meer recent aan Gadaffi, Mubarak en Ben Ali. Het volk voelde zich niet gehoord, ongerecht behandeld en komt in opstand. In het geval van Hindenburg door iemand die - net als Donald Trump - deftige narcistische en nationalistische trekken had, bepaalde bevolkingsgroepen als minderwaardig wegzette en over weinig ervaring met het politieke handwerk beschikte. En eenmaal aan de macht de democratie al snel aan zijn laars lapte: we kennen hem als Adolf Hitler. De parallel is griezelig.

Polybius betoogde dat er een soort varkenscyclus bestaat tussen oligarchie, monarchie en democratie. Elk van deze staatsvormen heeft volgens hem maar een beperkte houdbaarheid, aldus Polybius. Oligarchie en monarchie gaan ten onder omdat de machthebbers vroeger of later geen grenzen meer kennen. Democratie van het volk ὀχλοκρατία is te veel gericht op de korte termijn en eigenbelang. De geschiedenis herhaalt zich?

Wetgevingsjuristen en staatsrechtsgeleerden kunnen ingewikkelde beschouwingen houden over macht, machtsverhoudingen en verantwoordelijkheden. Prachtig! In mijn partij krioelt het van dit soort mensen. Ze maken onderdeel uit van de elite waar velen tegen te hoop lopen. Met die elite is niets mis, zeker niet wanneer die elite ook een moreel kompas vormt. Het is pas mis als een mens c.q. het volk zich niet gehoord voelt. En de elite zijn gedeelde waarden laat varen. Dan staat op een dag de guillotine klaar of een paar Kalashnikovs. Wie meer geluk heeft krijgt te maken met een internationaal strafhof.

Laat ik het maar erkennen: ook ik voel me wel eens niet gehoord. Ik ben net zo lang te hoop gelopen tegen KPN totdat iemand in Den Haag bedacht dat ik niet alleen klaagde maar ook een echt probleem had, een probleem dat alleen zij konden oplossen. Het kostte ze wel een paar duizend euro, maar toen was het probleem ook binnen twee weken uit de wereld. Ik ben jaren lang in strijd geweest tegen de gemeente Heusden, over zoiets futiels als een paar parkeerplaatsen, net zo lang totdat er een nieuwe burgemeester kwam die vaststelde dat ik niet gehoord en niet gestoord was. Probleem binnen twee maanden opgelost. Ik heb me bijna tien jaar verzet tegen een (hoge) rijksambtenaar die niet wilden inzien en erkennen dat het ministerie het ernstig bij het verkeerde eind had. Op een dag werd hij vervangen en toen was de zaak binnen een half jaar geregeld. Uiteraard waren er niet alleen maar successen. Ik ben vastgelopen op het notariaat dat een zeer gesloten en naar binnen gericht bleek en daarnaast buitengewoon hardhorend. Van verantwoording afleggen en het woord transparantie heeft men daar nog nooit gehoord. Vertrouwen is hun handelsmerk. Alles gaat achter gesloten deuren. TTIP is er niets bij. Je moet ze op de blauwe ogen geloven. Of niet. Mijn vertrouwen in hen is zwaar beschadigd en dat is he-le-maal hun schuld!

Soms vergt het ontzettend veel energie om gehoord te worden. Achteraf nodeloos veel energie. Het voelt soms als vechten tegen de windmolens. De gevestigde macht is meestal veel beter georganiseerd dan haar tegenkrachten. Ze heeft ook nog een flink eigenbelang. Er zit onvoorstelbaar veel inertie in sommige grote organisaties, zo heb ik ervaren. Er wordt wat weggedoken en afgeschoven! Kastjes zijn net zo talrijk als muren. Maar ik ben een optimist in hart en nieren. Ik geloof in de kracht van mensen, zeker als die mensen zich een beetje organiseren en in positieve termen kunnen blijven denken en handelen.

De ongeorganiseerde en ontevreden witte hordes waren in 2016 een makkelijke prooi voor Donald Trump met zijn heldere taalgebruik, financiële onafhankelijkheid en zijn rol als buitenstaander. Vanaf begin volgend jaar is hij de machtigste man ter wereld, democratisch gekozen door het gemene volk. Dit heet dus ochlocratie. Moge God verhoeden dat hij ook de meest onverantwoordelijke man ter wereld wordt.