21. jun, 2018

Migrerende beelden

Getriggerd door het nieuws dat de Europese staats- en regeringsleiders dit weekeinde een informeel werkoverleg hebben over het migratievraagstuk, de netelige situatie waarin Angela Merkel zich bevindt, de opnieuw tenenkrommende uitspraken van de Amerikaanse president en een wat oppervlakkige bijdrage van Paul Scheffer in de NRC van vandaag voelde ik me geroepen om ook een duit in zakje te doen.

Het beeld dat veel mensen bij migratie hebben zit in de bovenstaande foto; gammele bootjes met Afrikanen, die door mensensmokkelaars in 'failed state' Lybië de zee op worden gestuurd. Dat dit maar een deel van de werkelijkheid is behoeft, hoop ik, geen betoog.

Migratie heeft een humanitair, een demografisch en een economisch aspect. Dat laatste is mijn motief om LinkedIn als podium te kiezen.

Migratie is van alle tijden. Wie er aan twijfelt moet het Oude Testament maar eens ter hand nemen. De seculiere variant vertelt 'reisverhalen' van de Oude Grieken en Romeinen. Zonder Romeinse migranten bestonden steden als Nijmegen, Utrecht en Maastricht niet. Alsof dit nog niet voldoende is, kunnen we het rijtje voor de afgelopen honderd jaar aanvullen met een serie van door autoritaire machthebbers gedwongen migraties van bepaalde minderheidsgroepen, ook wel deportatie genoemd. Dat fenomeen lijkt ook in het hedendaagse Europa nog steeds niet met wortel en tak uitgebannen.

De meest rabiate vreemdelingenhaters roepen dat we de grenzen voor migranten helemaal moeten sluiten. Dat is een drastische maatregel die onbedoeld (?) ook verhindert dat jaarlijks ongeveer 150.000 mensen Nederland verlaten. We verhinderen daarbij dat 30.000 mensen met een Nederlands paspoort terugkeren naar hun vaderland. We worden een gevangene in eigen land. Zo zal het toch wel niet bedoeld zijn?

OK, we sluiten de grens in één richting; je mag er wel uit, maar je mag er niet in. Gevolg is dat Nederland langzaam leegloopt of uitsterft, want op elke vrouw wordt in Nederland maar 1,6 kind geboren. Zo zal het ook wel niet bedoeld zijn.

OK, dan trekken we het maar wat ruimer. We hanteren de Europese buitengrens. Dat kan weer niet verhinderen dat zich elk jaar 25.000 Polen in Nederland vestigen. Het aantal Grieken, Portugezen, Spanjaarden en Italianen is nog niet zo heel groot, maar het aantal dat deze kant op komt stijgt door de economische malaise in die landen explosief. Sowieso zijn vele vormen van migratie in de afgelopen twintig jaar meer dan verdubbeld, zowel immigratie als emigratie. De grotere dynamiek heeft onmiskenbaar gevolgen voor de identiteit en de economische ontwikkeling van een land. Het beeld dat we van de realiteit hebben verandert snel, maar de realiteit verandert sneller dan het beeld.

Beleidsmatig kan je met de bevolkingsstatistieken alle kanten uit. Let wel op dat je niet in je eigen voet schiet.

Dit brengt mij op het volgende; de drijvende krachten achter migratie.

Laat ik maar dicht bij huis beginnen: de liefde.

Ook ik heb een importbruid, weliswaar blank en blond, maar toch, ze heeft de grote stap gezet. Het Nederlands staatsburgerschap gaat ze zeker niet aanvragen. Dat is ook nergens voor nodig. Het is al weer een stuk lastiger als je aanstaande bruid niet blank en blond is, maar bijvoorbeeld Mexicaan. Het maakt daarbij weinig verschil of je uit de slums van Mexico komt of de dochter bent van Carlos Slim. Er is veel voor te zeggen dat deze nieuwkomers, net als gezinsherenigers, zich de Nederlandse taal en cultuur eigen maken. Zo niet, dan zal je altijd een 'foreigner in town' blijven.

Arbeidsmigratie

Veel Japanse en Amerikaanse arbeidsmigranten in Nederland komen niet verder dan die status. Ze zijn hier tijdelijk en nemen niet de moeite om de taal te leren. Laten we ook niet vergeten dat er aan de universiteiten, maar ook in de olie- en gasindustrie hoogopgeleide arbeidsnomaden zijn die komen en gaan. Mijn vader was er zo een. Deed zijn best om Limburgs, Portugees en Papiamento te leren en toen hij dat een beetje in de vingers had, kreeg hij een andere standplaats. Arbeidsmigratie kan zowel een vraaggestuurde als een aanbodgestuurde kant hebben. Dit treft zowel beroepen zonder substantiële kwalificaties als beroepen waarvoor hoge technische en wetenschappelijke eisen worden gesteld. Daarin ingrijpen heeft directe gevolgen voor de arbeidsmarkt en nationale economie. Een afgeleide vraag is of die verhoudingen worden verstoord en zo ja in welke mate. Is het erg of juist goed dat er een Nobelprijswinnende Russische professor theoretische natuurkunde aan de Radbouduniversiteit doceert? Welke ambitieuze Nederlandse wetenschapper voelt zich hier het slachtoffer van? Is het erg dat onze asperges worden geplukt door Poolse arbeiders? Stonden Nederlanders hiervoor echt in de rij? Voor vluchtelingen geldt dat een baan, hoe eenvoudig ook (krantenjongen of postsorteerder), een opstapje is naar zelfredzaamheid en integratie. Het onderscheid tussen kansloze, laag- en hoogopgeleide c.q. kansrijke arbeidsmigranten is (buiten de grenzen van de EU) relevant. Er bestaan toegesneden regelingen voor.

Vluchtelingen

Behalve liefdes- en arbeidsmigranten zijn er vluchtelingen. Die zijn er in alle soorten en maten. Er zijn vluchtelingen uit oorlogsgebieden, politieke vluchtelingen en economische vluchtelingen. Zelfs binnen mijn eigen firma bestonden die laatsten. Je kon op een zeker moment kiezen tussen ontslag bij de Nederlandse vestiging en een baan bij een buitenlandse vestiging van het concern, bijvoorbeeld Brussel of Heidelberg, maar veel liever nog Lagos, Timboektoe of Tehachepee. Die keuze heeft een tijdlang een redelijk dikke vluchtelingenstroom opgeleverd. Het sluiten van de grenzen voor migranten zou extra werklozen hebben opgeleverd. Soms is het lastig om de verschillende soorten vluchtelingen van elkaar te onderscheiden. Iedereen vertelt met natte ogen zijn eigen, droevige verhaal. Wat er waar is, is niet altijd duidelijk. Aan de ene kant van het spectrum regeert de compassie, aan de andere de onbarmhartigheid.

Referentiekader

Over dit alles heen is een netwerk aan regels en internationale verdragen gespannen. In de praktijk wordt daar door verschillende landen een verschillende invulling aan gegeven. Dat is in mijn ogen een zeer slechte zaak. Op waterbedden zit niemand te wachten. Internationale coördinatie en regulering van migratiestromen kan alleen een succes zijn wanneer overal dezelfde regels gelden en worden toegepast. Nationale oplossingen zijn geen houdbare oplossingen. Sowieso moet migratie nooit in een beleidsvacuüm terecht komen. Daarvoor is het thema veel te belangrijk. Evenmin is het migratiebeleid gebaat bij taboes en fact free politics. De onderlegger voor het beleid dient een lange termijnvisie te zijn waarin de driehoek demografie, economie en een rechtvaardige wereld het referentiekader vormt. Niet achter de feiten aanlopen, maar richting geven aan onze eigen toekomst. Zo zou het moeten zijn.

Ik ben heel benieuwd waar Angela Merkel en Mark Rutte zondagavond mee thuiskomen.