3. feb, 2019

Mooi doodliggen - A.F.Th. van der Heijden

Van der Heijden schrijft sinds 1978. Hij is productief en meeslepend. Heel lang geleden las ik "De slag om de Blauwbrug" en "De tandeloze tijd". Ik bewaar er geen afgetekende herinneringen aan. In 2010 verongelukte zijn zoon Tonio. Dat is onweerlegbaar een gebeurtenis die er diep inhakt. Bij een auteur eens te meer omdat die zijn gedachten moet vrijmaken om te kunnen schrijven. Nu lijkt hij zich te hebben hervonden, al blijft "Mooi liggen" (364 blz) niet vrij van kritiek.

Het boek is gebaseerd op ware gebeurtenissen. De ramp met de MH17 boven de Oekraïne. Het vermoorden van regimecritische journalisten door leden van de Russische geheime dienst. De werkzaamheden van het internationale strafhof in Den Haag. Tegelijk stelt de schrijver dat alle hoofdpersonen aan zijn fantasie zijn ontsproten. Veel fantasie had A.F.Th daar niet voor nodig. De namen zijn veranderd. De personen om wie het gaat, hadden in real life twee ogen, oren, benen, armen en een echt hoofd.

In kort bestek draait het boek om het leven van de Russische journalist Grigori Moerasjko en zijn Nederlandse vriend Natan Haandrikman, wiens ouders zijn omgekomen bij de crash van de MH17. Tot aan zijn 25-ste gedroeg Moerasjko zich als een model-sovjet burger. Hij diende in het leger en vocht aanvankelijk vol overtuiging in Tsjetsenië. Daar gaat een knop in zijn hoofd om. Hij voelt zich misbruikt en raakt geestelijk beschadigd. De ondergang van de Russische kernonderzeëer Koersk maakt iets in hem wakker als hij ziet hoe de waarheid door de autoriteiten wordt gemanipuleerd. Het wantrouwen culmineert als de MH17 wordt neergeschoten met een Russische BUK-raket. Als de grond onder zijn voeten te heet wordt, besluit hij te vluchten naar de Oekraïne. Daar komt hij in contact met de SBOe, de Oekraïense geheime dienst. Samen besluiten ze om zijn liquidatie in scène te zetten. Grigori verzaakt bewust om zijn vrouw daarover te informeren. Juist als de SBOe een persconferentie over de liquidatie organiseert, wandelt Grigori welgemoed het toneel op. Hilariteit alom. Chef van de SBOe in zijn hemd. Russische journalisten smalen. Fake news is dus een uitvinding van de SBOe, niet van het Kremlin. Grigori hoopt dat zijn vrouw hem huilend in de armen zal vallen, maar het tegendeel blijkt. Ze voelt zich bedrogen. Wil hem niet meer zien. De collega-journalisten keren hem de rug toe. Zijn leven lijkt zinloos, tot het moment waarop hij als getuige door het strafhof wordt opgeroepen. Aan zijn getuigenis komt hij niet meer toe, omdat hij in het Haagse hotel Des Indes door twee Russen wordt vergiftigd. Dit evenement voel je al vijftig bladzijden aankomen. De relatie met zijn vrouw Yulia en zijn twee kinderen is meer dan een decor bij een thriller. Van der Heijden graaft die relatie goed uit. Daar tekent de pen van een ervaren schrijver voor.

Critici mogen beweren dat Van der Heijden het zich deze keer wat al te makkelijk heeft gemaakt. Misschien liggen de gebeurtenissen allemaal nog te vers in het geheugen. De Russische censor zal het boek, hoe geromantiseerd het ook is, zeker niet laten passeren. De schrijver toont zich een groot stilist, weet spanning op te bouwen en verrassende wendingen uit te werken. Dat verdient alles bij elkaar toch een dikke pluim!